ارزيابي تجربي مدول توده سنگ
بر پايه تحليل و پردازش يك دسته داده پراكنده و گسترده كه از چين و تايوان به دست آمده است . دو معادله جديد براي معيار هاي تجربي تغيير شكل يافتگي مدول توده هاي سنگي ارائه شده است . اين معيار ها تماما بر پايه شاخص مقاومت زمين شناسي GSIمي باشد كه تغيير شكل يافتگي مدول سنگ بكرو فاكتور گسيختگي توده سنگ D پارامتر هاي آن مي باشد . همچنين اين معيارها شامل راهبرد هايي در راستاي انتخاب فاكتور گسيختگي D و برآورد و استحصال مدول سنگ بكر از مقاومت سنگ بكر براي مواردي كه مدول معتبر و موثقي در دسترس نيست در اختيار ما قرار مي دهد .ساده شده معيار هوك – ديدريچس براي برآورد تجربي مدول تغيير شكل يافتگي توده سنگ بر پايه فاكتور مقاومت زمين شناختي GSIمعيا هوك – ديدريچس براي برآورد تجربي تغيير شكل يافتگي مدول توده سنگ بر پايه GSI و مدول سنگ بكر

مصاحبه با آقاي مهندس رضا محمودي

- لطفا خود را بهطور كامل معرفي كنيد و مسئوليت شما در معدن پروده چيست ؟

رضا محمودي هستم ،متولد سال 1352 از تهران ،داراي مدرك فوق ليسانس معدن از دانشگاه تهران و از آبان 81 در طبس مشغول كار هستم و هم اكنون در بخش طراحي و برنامه ريزي معدن مكگانيزه پروده مشغول به كار مي باشم و همچنين در دانشگاه آزاد واحد طبس مشغول به تدريس هستم .-

فعاليت هاي معدن پروده و منطقه زغالي طبس را تقسيم بندي كنيد و توضيح دهيد ؟

معدن پروده واقع در يك منطقه زغالي با طول لايه زغال 40 كيلومتر شامل بخش هاي بزرگ و كوچك مي باشد. زغال پروده به 5 بلوك از لحاظ زمين ساختي تقسيم شده است كه شامل بلوك هاي 1و2و3و4وشرقي مي باشد . بلوك هاي بزرگ به صورت مكانيزه و بلوك هاي كوچك آن به بخش هاي خصوصي (شركت نگين و معدن جو )واگذار شده ،استخراج مي شود .-

در مورد مكانيزاسيون زغال و مزايا و معايب آن توضيح دهيد ؟

مكانيزاسيون معادن طبس قصه اي طولاني و مفصل دارد .

احساس مي شود كه كلمه مكانيزاسيون همراه با پيشرفت مي باشد ،در حالي كه مكانيزاسيون موقعي جوابگو خواهد بود كه منطقه از لحاظ فني و اقتصادي امكان سنجي شده باشد كه قريب به اتفاق لايه هاي زغال كشور به لحاظ وضعيت زمين شناسي قابليت كاملا مكانيزاسيون را ندارند .

- ماشي آلات مورد استفاده در معدن و شركت هاي طرف قرارداد و همچنين كشورهاي همكار در اين پروژه را نام ببريد ؟

از اوائل دهه 70 يك مشاور انگليسي كانادايي (آدام )وظيفه مشاوره شركت ملي فولاد را بر عهده داشت كه درآن زمان طراحي هايي هم توسط اين شركت صورت گرفت ولي به مرحله اجرا نرسيد . طي مناقصه اي كه صورت گرفت شركت بين المللي مهندسي ايران (ايرتك)وظيفه اجرا و طراحي معدن مكانيزاسيون پروده را بر عهده گرفت شركت ايرتك به عنوان پيمان كار عمده (General contractor)وظيفه خريداري تجهيزات ،مهندسي طرح ،آموزش پرسنل ،نصب و راه اندازي را عهده دار شد . برنده مناقصه خريد و فروش تجهيزات كنسرسيون ايرتك_ايراسكو شد و به خاطر گستردگي معدن و نوع تجهيزات ،تجهيزات خريداري شده از چندين شركت اروپايي تامين گرديد . كه هم اكنون بيشتر از ده شركت داخلي و بيست شركت خارجي در اين پروژه همكاري مي كنند . تجهيزات حفر تونل ( Road header) از شركت انگليسي و تجهيزات كارگاه استخراج از كشور لهستان خريداري شده است .- روش استخراج معدن پروده و توضيحاتي مربوط به عمليات استخراجي از جمله نگهداري آن بفرماييد؟بخش عمده معدن مكانيزه پروده (معدن 1 )به صورت جبهه كار طولاني پسرو و بخش جزيي تر (معدن مركزي)به صورت اتاق و پايه استخراج خواهد گرديد . كه هم اكنون در مرحله حفر تونل ترابري و تهويه معدن مي باشند كه با اتمام آماده سازي عمليات استخراج آغاز خواهد شد . سيستم نگهداري معدن مانند ديگر معادن Longwall به صورت سيستم نگهداري قدرتي خواهد بود و در تونل تهويه و ترابري از قاب هاي فولادي كشويي با مقطع قوسي استفاده مي شود . لازم به ذكر است كه در اين پروژه هيچ گونه الگو برداري از معادن دنيا صورت نگرفته است و در نوع خود در حد قابل قبولي ارائه شده است .

- آينده معادن زغال ايران به خصوص معادن طبس را چگونه ارزيابي مي كنيد ؟

ايجاد اين طرح بتعث اشتغال زايي و رونق اقتصادي در منطقه خواهد شد و همچنين موقعيت شغلي مناسبي براي مهندسين معدن كه علاقه مند به كار هستند فراهم مي كند . شركت ايرتك در فكر راه اندازي معدن مكانيزه ديگري در منطقه مي باشد با اجرايي شدن اين طرح علاوه بر موارد فوق ايران از واردات زغال بي نياز خواهد شد و زغال مصرفي كارخانجات فولادسازي از طريق اين معدن تامين خواهد شد.

- نقش افراد تحصيل كرده معدن در معادن و نظر شما در مورد آينده شغلي آن ها چيست ؟

كارشناسان ايراني داراي پتانسيل هاي لازم براي فعاليت هاي معدني هستند ولي با توجه به شرايط دشوار اين رشته كارشناسان موجود از سطح آنچنان بالايي برخوردار نمي باشند . كه اين مشكل با تلاش براي توسعه علم و فناوري در اين بخش و كم كردن وابستگي مطلق رفع خواهد شد .

- فعاليت هايي كه يك دانشجو بعد از فارق التحصيلي بايد انجام دهد تا بتواند در پيدا كردن شغل مناسب ،سرعتر به نتيجه برسد ؟

در توانايي هاي خود غلو نكنيد و حد توانايي هاي خودر ابشناسيد ،پشتكار و تلاش داشته باشيد و در ضمينه كاري الگوي مناسبي براي خود داشته باشيد همچنين يك مهندس معدن امروزه بايستي بر زبان انگليسي تسلط كافي داشته باشد . و همچنين روابط عمومي قوي ،قواي جسماني بالا ،مديريت و همچنين مهارت هايي را در زمينه برق و مكانيك دارا باشد .

- در معدن پروده يك مهندس معدن در چه قسمت هايي مي تواند فعاليت داشته باشد و آيا گرايش استخراج و اكتشاف در زمينه كاري و درجه و مقام او در معدن تاثير دارد يا خير ؟

معدن پروده در مرحله آماده سازي مي باشد و در اين مرحله به مهندسين استخراج نياز دارد ولي بخش هايي از منطقه پروده نيز در حال مطالعه و امكان ستجي مكانيزاسيون مي باشد كه در اين مرحله مي توان از قابليت هاي مهندسين اكتشاف بهره جست .

- چشم انداز استفاده از روش هاي جديد براي استخراج زغال و تهويه فرآورده هاي مختلف از زغال از قبيل تهيه گاز از زغال را در ايران و به خصوص در طبس در چند سال آينده چگونه ارزيابي مي كنيد ؟

به دليل فراواني نفت و گاز و توسعه صنعت پتروشيمي توليد گاز از معادن زغال براي مصارف عمومي اقتصادي نمي باشد ولي امكان دارد در آينده از گاز استحصالي از معدن براي مصارف خود معدن استفاده شود . در مورد جداسازي گوگرد صنعتي از زغال با توجه به ميزان گوگرد توليدي كه از كارخانجات پتروشيمي خارج مي شود توليد گوگرد از زغال دور از ذهن مي باشد .

- در مورد صنايع پيرامون معدن كاري از قبيل زغال شويي و الزامات مكانيزاسيون و ارتقا سطح تكنولوژي متناسب با آن چه اقداماتي صورت گرفته است ؟

بدين منظور كارخانه زغال شويي در حال احداث مي باشد كه مختص به زغال سنگ طبس نمي باشد و زغال ديگر حوضه هاي نزديك خود فر آوري خواهد شد يكي از الزامات توسعه پروده احداث راه آهن بود كه هم اكنون با احداث 40 كيلومتر ريل فرعي در مسير راه آهن بافق مشهد به طرف معدن لصلي از جمله فعاليت هاي مهم انجام گرفته مي باشد .

- ادامه تحصيل يا ورود به بازار كار ؟

هيچ نظري ندارم .

- اگر نكته اي را احساس مي كنيد از قلم افتاده است و در سوالات ذكر نشده لطفا بفرماييد؟

هميشه و همه جا براي خود الگويي مطمئن انتخاب كنيد و نسبت به پيش كسوت خود احترام بگذاريد .-

مي توانيم بپريسم الگوي شما در زندگي چه كسي بوده است ؟بله آقاي مهندس هرمز ناصر نيابا تشكر از آقاي مهندس محمودي به خاطر حوصله و وقتي كه براي تهيه اين مصاحبه گذاشتند

تالك و مصارف آن در صنايع
تالك سيليكات منيزيم آبدار است اين كاني در طبيعت به طور كلي در سنگ هاي دگرگوني يافت مي شود . تالك در شرايط مناسب در دگرگوني همبري نوع متازوماتيزم و دگرگوني ناحيه اي تشكيل مي شود . تركيب شيميايي تالك و كاني هاي همراه آن شامل سرپانتين ،كلريت ،آنتوفيليت ،ترموليت ،ديوپسيد ،دولوميت و كلسيت مي باشد .نگاه اجمالي :در دگرگوني همبري توده هاي نفوذي غني از محلول هاي ماگمايي ضمن نفوذ در سنگ هاي كربناته غني از منيزيم (دولوميت)موجب تشكيل اسكارن منيزيم دار مي شود . تالك از كاني هاي مهم اسكارن هاي منيزيم دار است و در دگرگوني هاي ناحيه اي سنگ هاي مافيكي ،اولترامافيكي و دولوميت ها در دگرگوني ناحيه اي حرارتي پايين تا متوسط موجب تشكيل تالك شيست مي شود كه مهمترين منبع تالك به شمار مي رود . بيشتر تالك دنيا از تالك شيست و سنگ هاي سرپانتيني شده بدست مي آيد .مصارف مهم تالك :كاغذ سازي 42% پلاستيك 2/9% سراميك 21% رنگ سازي 5/8% پوشش بام 4/5% دارويي 2% لوازم آرايشي 2%و همچنين در لاستيك ،خوراك دام ،كنترل آلودگي ،پوشش و كشاورزي كاربرد دارد .كاغذ سازي:از تالك در سه مرحله مي توان استفاده كرد :پركننده ،كنترل ناهمواري،روكش .همانطور كه مي دانيد 42%تالك توليدي جهان در كاغذ سازي به مصرف مي رسد ،بخش اعظم تالك در كاغذ سازي به عنوان ماده پركننده استفاده مي شود . ميزان تالك مصرفي در صنعت كاغذ سازي در سال 1994بالغ بر 7/2 ميليون تن گزارش شده است . در آمريكا به دليل فراواني كائولن مورد نياز براي صنعت كاغذ سازي مصرف كائولن در اين صنعت بيشتر از تالك بوده در صورتي كه در اروپا مصرف تالك بيشتر است .مزاياي استفاده از تالك به جاي كائولن به عنوان پركننده عبارتند از :بهبود حالت نرمي،تخلخل ،ماتي،شايش و انديس زردي .از تالك به دليل شكل صفحه اي و شفافيت بسيار خوب به عنوان روكش كاغذ استفاده مي شود ،استفاده از تالك به عنوان روكش موجب ويژگي هايي در كاغذ مي شود كه عبارتند از :گلاسه ،نرمي ،كاهش اصطكاك و افزايش كيفيت چاپ . استفاده از تالك و يا كائولن به عنوان روكش بستگي به قيمت اين دو نوع ماده معدني دارد . بيش از 90 درصد تالك استفاده شده در آمريكاي شمالي در كاغذ سازي به منظور كاهش ناهمواري و كاهش چسبندگي است . ميزان توليد تالك دنيا در سال 1994 بالغ بر 41/6 ميليون تن گزارش شده است و توليد جهاني تالك در 1995به 08/8ميليون تن افزايش يافته است و و اين روند نيز همچنان رو به تزاييد است .نام معدنمحل و موقعيتذخيره احتماليذخيره قطعيجندق59 كيلومتري فرخي (اصفهان)13000040000سيراج كرج48 كيلومتري شمال كرج(تهران)100000-علي ده گوشه26 كيلومتري جنوب شرقي بروجرد (لرستان)12000025000تيرار26 كيلومتري شمال شرق درود (لرستان)5600024000ده حاجي و مسعود آباد26 كيلومتر شمال غرب ازنا(لرستان)15000030000ديگلان،فريمان12 كيلومتري غرب فريمان(خراسان)11000-ساقتربت حيدريه
475000
رحيم عادلي

طنز نامه معدن
بازهم ايراد . بازهم بهانه. اصلا ميدوني چيه؟ تقصير ما نيست . تقصير اين دانشگاه مظلوم طبس ! تقصير اين مسئولين بيچاره و بي گناه . از قديم هم گفتن به بچه هر چي رو بدي بيشتر مي خواد . خوب معلوم وقتي به يه نفر اجازه بدن ترمي 20 واحد پاس كنه ياغي مي شه . پررو مي شه . اونوقت مي خواد براش واحد عملي هم بذارن . اونوقت مي خواد پول واحد هاي عملي رو كه برگزار نشده رو هم بگيره . به نظر من بايد اين دانشجوهاي پررو حداقل اعدام بشن.البته ترجيحا جلوي ورودي خواهران . تا هم درس عبرت بشه هم بقيه بدونن وقتي پولي دادن ديگه برگشتن نداره . اصلا چه معني داره دنبال طلبكاري از دانشگاه باشي ؟ مگه اينجا بقالي . والله چي بگم .بنده كه شرمنده شدم وقتي فهميدم يه عده از بچه هاي معدن نامه نوشتن تا پول واحد هاي عملي برگزار نشده رو بگيرن . خاك بر سرتون . بي آبروها غذاي مفت كه مي خورين . سرويس مفت كه سوار مي شين . خوابگاه مفت كه دارين . بايدم ياغي بشين. اين دانشگاه چي كم گذاشته ؟ آبسردكن ،پياده رو هاي موزاييك شده ،فضاي سبز ،تخته وايت برد و يه خوابگاه برادران كه فقط20 كيلومتر از دانشگاه فاصله داره . كجاي دنيا اين امكاناتو يه جا مي دن؟ بايد همون ترم اول يكي دو نفر رو اعدام مي كردن البته به قيد قرعه تا كار به اينجا نكشه . ولي به نظر من هنوزم دير نشده . بنده به عنوان يك دانشجوي معدن ورودي81 كه طرفدار پروپاقرص حقوق دانشگاه خودم هستم از مسئولين مي خوام تا كليه دانشجوهاي اخلال گر در نظم اين دانشگاه بسيار منظم و عظيم رو از امكانات متعدد رفاهي اين دانشگاه محروم كنن تا بقيه بفهمن يه من ماست چقدر كره داره ؟

بررسي مسائل زيست محيطي معادن و صنايع معدني
محيط زيست از اركان توسعه پايدار در هر كشوري است . بدون توجه به مسئله محيط زيست منابع طبيعي و انساني دچار نقصان شده و پيامد هاي ناگواري را بر كره خاكي و حتي جوامع انساني خواهد گذاشت . معدنكاري مواد لازم را براي حيات و پيشرفت بشريت فراهم مي كند و از طرفي با افزايش آلودگي ها امكان حيات و استفاده از محيط زيست سالم را از بشر سلب مي كند . به همين جهت در بسياري از كشور ها تاثيرات محيط زيستي عمليات معدنكاري مورد بررسي قرار گرفته و در نهايت استانداردهايي در اين زمينه براي فعاليت هاي معدني و حدود آلودگي هاي مختلف حاصل از اين صنعت در نظر گرفته شده است . با توجه به اين كه ايران يك كشور در حال توسعه است و براي پيشرفت خود ناچار به توسعه معادن است ،بنابراين براي توسعه پايدار صنعت معدن كشور لازم است تا جنبه هاي محيط زيستي صنايع معدني كشور با توجه به اقليم كشور مورد شناسايي قرار گيرد .حال به بررسي اثرات و مشكلات زيست محيطي مرتبط با عمليات شناسايي،پي جويي و اكتشاف منابع معدني اشاره مي شود . منابع معدني شامل كاني ها و آب هاي زيرزميني مي باشند . شنا سايي ،پي جويي و اكتشاف از جمله مواردي هستند كه در واقع زير بناي يك عمليات استخراج اقتصادي مي باشند . هدف از شناسايي،نقشه برداري و كسب ديد كلي نسبت به منطقه شناخت و تعيين محدوده جهت پي جويي كاني ها و همچنين شناخت فاكتور هاي موثر مي باشد . هدف از پي جويي ،تعيين مكان نهايي استخراجي توسط روش هاي زمين شناسي ، ژئوفيزيكي و روش هاي ژئوشيميايي در بررسي هاي صحرايي مي باشد . و هدف از اكتشاف ،مطالعه تفصيلي نواحي بازرسي شده است . هنگامي كه هر كدام از موارد شناسايي ،پي جويي و اكتشاف در حال انجام است ضايعات زيست محيطي مربوطه مستقيما به فعاليت هاي منحصر به فردي كه در حال انجام است بستگي دارد .1)اثرات شديد زيست محيطي بخش اكتشاف1-1 دسترسي به ناحيه كار الف)جاده هاي دسترسي : با ايجاد اين جاده ها پاره اي از درختان قطع شده و با خاك برداري و خاكريزي زمين مسطح مي شود . ب)مسير ها :تحقيقات ژئوفيزيكي ممكن است نياز به مقاطعي از مسير هاي طولاني به صورت پياده رو داشته باشد اين مسير ها زيان هاي موقتي براي پوشش گياهي داشته و نيز منجر به فرسايش خاك مي گردد. 1-2 كمپ ها و تسهيلات پشتيباني : در بسياري موارد ،ايجاد كمپ هاي ثابت مانند انبار ،آزمايشگاه ،كارگاه ،مسكن و .... لازم مي باشد موقعيت كمپ ها بايد به گونه اي باشد كه دسترسي به زمين هاي مجاور ممكن بوده و مسائل ايمني در آن رعايت شود . همچنين دفع باطله ها كه به صورت جامد يا مايع هستند ،امكان پذير است .1-2 ژئوفيزيك :الف)تكنيك هاي هوابرد:صداهاي مخوف هواپيماهايي كه در ارتفاع پايين ،زمين را پيمايش مي كنند باعث پراكندگي موقعيت تجمع حيوانات مي شوند . ب)لرزه نگاري اكتشافي :اثرات محيط زيستي عمليات ژئوفيزيكي كه اغلب باعث بروز ارتعاش و لرزه مي شود كه اين لرزش ها را مي توان به وسيله مسدود كردن شارژ هاي انفجاري در چال ها به كمترين مقدار رساند . ج)روش هاي ژئوفيزيكي غير لرزه اي :كه لطمات زيست محيطي ناشي از اين فعاليت ها در اثر استفاده سهل انگارانه از مخازن سوخت پديد مي آيد . د)چاه پيمايي :انفجار درون چاه به منظور اندازه گيري برخي پارامترها بر اساس روش هاي راديومتري،الكتريكي ،مغناطيسي،صوتي مكانيكي،تكنيك هاي حرارتي و به منظور به دست آوردن اطلاعاتي از داخل چاه ،مناطق و محدوده هاي چاه نگاري شده به كار مي رود . 1-4 بررسي هاي هيدروژئولوژيكي كه شامل الف)تست هاي پمپاژ بلند مدت ب)تست هاي تزريق ج)تست هاي ردياب مي باشد . 1-5 حفاري :حفاري مرحله مهمي در اكتشاف زمين شناسي لايه هاي زير زميني است اين امر به پيمايش زمين كمك كرده و اندازه گيري ها و نمونه گيري ها ي زمين شناسي را تسهيل مي كند ،حفاري باعث ايجاد مشكلات صوتي شده و زندگي انسان و حيوانات منطقه را دچار مشكل مي كند . بنابراين لازم است تمام اقدامات و تجهيزات لازم جهت كنترل صدا رعايت شود و مسائل ايمني خاصي اجرا شود . 1-6 نمونه برداري :كه به دو زير مجموعه الف)نمونه برداري سطحي و ب)نمونه برداري دريايي تقسيم شده و نسبت به عوامل ديگر از عمر كوتاه تري برخوردار بوده و از تاثيرات كمتري برخوردار است . 1-7 تست هاي آزمايشگاهي الف)آناليز آزمايشگاهي ب)تست هاي كانه آرايي :فعاليت ها و عمليات مرتبط با تست هاي آزمايشگاهي ،مقادير زيادي باطله جامد ،مايع و گاز توليد مي كند . بعضي از اين مواد ممكن است سمس باشند ،هوا و گازهاي خروجي ممكن است نياز به شستشو و فيلتر شدن داشته باشند تا زماني كه باطله هاي مايع و قابل انتشار به حالت خنثي ،ته نشين ،شفاف و جدا در آيند
علي قرايي

نقش كارشناسان در پروژه هاي حفر تونل
كارشناسان نقش ارزنده اي را در حفر تونل ايفا مي كنند ، به خصوص در شرايط حاد زمين ساختي اين نياز بيشتر احساس مي شود . اين كارشناسان شامل متخصصاني در زمينه زمين شناسي مهندسي و ژئوتكنيك ، آبشناسي ، طراحي تونل ، طراحي سازه هاي بتني و فولادي ، مهندسي ترافيك ، تهويه ، كنترل حريق و غيره كه مربوط به طرح و ساختمان تونل هستند مي باشند .اين وظايف نشان دهنده اين مطلب است كه به خاطر پهنه وسيعي از مشكلات ، پرسنل محلي تجربه و آگاهي لازم جهت مهارت هاي مورد انتظاردر مورد هر پروژه حفر تونل ندارند .اين كارشناسان بايد بسيار با دقت انتخاب شوند چون كه دانش آن ها مي تواند تاثير بسزايي در برنامه هاي يك پروژه مهم داشته باشد .همان گونه كه مي دانيد يك مشاور كسي را كه داراي افكار و نظرات حرفه اي است به عنوان كارشناس معرفي مي كند .و يك كارشناس شخصي است بسيار ماهر كه در بعضي زمينه هاي خاص داراي آگاهي هاي ويژه اي است . جريان ساخت و طراحي سيستم حمل و نقل تونل ها ازجمله دشوارترين پروژه هاي دنيا هستند .اين تونل ها در ظرفيت هاي مختلف و در اعماق متفاوت و در شرايط ليتولوژي بسيار پيچيده اي قرار دارند . وضعيت آن ها با فرايند هاي تكتونيكي بسيار پيچيده و مبهم در سازند هاي گوناگون كه داراي شرايط به شدت متغير و توده هاي سنگي ضعيف مي باشند همراه شده است . براي ساخت سريع و اقتصادي تونل هاي مذكور بايستي حجم عظيم سرمايه گذاري و همچنين كارشناسان كارآمدي در اختيار داشت . قبل از ادامه توضيحات لازم است مسائلي را در مورد شرايط عقد قرارداد توضيح دهيم :ترتيب قرارداددر نيم قرن اخير قراردادهاي بسياري تنظيم شده است به طوري كه مالكان و پيمان كاران براي بستن قرار داد هاي پيچيده و پر ارزش پروژه هاي بزرگ عمراني آزموده شده اند ، براي بسياري از اين پروژه ها بودجه اي بالغ بر يك ميليون دلار در نظر گرفته شده است . هنگامي كه يك پروژه در مقياس منطقه اي اجرا مي شود مالكان معمولا با پيمان كاراني ( معمولا چندين شريك ) كه هم طراحي و هم اجراي يك پروژه را بر عهده دارند قرارداد هاي طراحي و ساخت تنظيم مي كنند. در بسياري از موارد اين شركت ها داراي اعتبار زيادي براي ترتيب دادن يك قسمت يا همه مسائل مالي پروژه هستند . بسياري از قراردادهاي تنظيم شده به وسيله مالكان با توجه به توانايي ها و استعدادهاي منطقه اي بسته مي شوند كه در اين گونه مواقع پيمانكاران بر اساس طرح هاي آماده شده توسط مالكان به انجام پروژه مي پردازند . عناصر اين دو قرارداد در شكل هاي 1 و 2 توضيح داده شده است اين دو شكل مرز بين مسئوليت مالك و پيمان كار را نشان مي دهد .در پروژه هاي زير زميني عدم ترتيب طراحي و ساخت ، مشكلات جدي را به دنبال دارد . ساختار شكل دو شرح نوعي قرارداد ساده است كه مرجعي براي برخي از پروژه هاست اين قرارداد بسيار مهم است زيرا درست پيش گويي كردن ساختمان هاي زمين شناسي كه احتمالا در زير زمين با آن ها روبرو مي شوند بسيار سخت است و ظرافت هاي زيادي براي طراحي تونل در ساختمان هايي كه در زير زمين با آن ها روبرو مي شوند لازم است . اين ظرافت ها در همان ابتداي پروژه توسط طراحاني كه مستقيما مالك آن ها را استخدام مي كند طراحي مي شود . اين نوع قرارداد پيشينه اي بس طولاني دارد و به زمان هاي قديم برمي گردد به عنوان مثال در شركت هاي توليد برق بسياري از متخصصان با تجربه و فني بدين گونه استخدام مي شدند .طرح خصوصي سازي بسياري از اين سازمان ها باعث شده است كه سازمان هاي مهندسي جديد ، مالكاني را داشته باشند كه ديگر استعدادها و قابليت هاي فني لازم را ندارند . در اين راستا بسياري از سازمان هايي كه نخواسته اند در روند اين نوع قرارداد ها وارد شوند از تجارب به دست آمده خود ناراضي هستند . و اين امر ناشي از به كارگيري طراحاني كم تجربه و ناكارآمد است كه مستقيما توسط مالك انتخاب مي شوند . همچنين اين نكته حائز اهميت است كه مالكان بايستي شرايط قابل قبولي براي پرورش استعداد هاي بومي و منطقه اي ايجاد كنند تا تضميني براي پيشرفت و كنترل پروژه مورد نظر باشد .وظايف متخصصاندر پروژه بزرگي كه شامل تعداد زيادي از ساختمان هاي زير زميني است به متخصصان زياد با قابليت هاي متفاوت نياز است . اين متخصصان بر اساس ميزان مهارت هاي فني و تجاربشان طبقه بندي مي شوند .ناظر پروژهوجود ناظران ساختمان در بسياري از پروژه هاي عمراني براي تعيين رويه و كيفيت انجام كار بر مبناي مشخصات طرح پاياني ضروري است . تقريبا هميشه اين ناظران توسط مالكين انتخاب مي شوند و بهتر است كه ناظران متعلق به سازماني مستقل و يااز شركت هاي معتبرانتخاب شوند . اين گونه ناظران بيشتر بر اساس تجاربشان استخدام مي شوند و كمتر به درجه بالايي از اطلاعات كارشناسي تئوري نياز دارند بلكه فقط داشتن اطلاعات اساسي و بنيادي مربوط به طراحي براي به كار گيري آن ها كافي است .كارشناسان فنياين گونه متخصصان عموما توسط پيمان كاران براي آگاهي دادن در مورد موضوعاتي از قبيل كيفيت بتن ،آتشباري كنترل شده ، مسائل فني و روش كار با TBM به كار گرفته مي شوند . اين متخصصان بايد تجربيات عملي و دانش فني بالايي داشته باشند تا در انجام مسئوليت هاي خود با مشكل مواجه نشوند .طراحان پروژهيك گروه طراحي هنگامي مورد قبول است كه توسط يك طراح با تجربه با يك زمينه فني مناسب اداره شود. رهبر گروه طراحي بايد راهكارهاي مناسبي را هنگام روبرو شدن با مشكلات در اختيار متخصصان قرار دهد . اطلاعات زمين شناسي نامناسب و فقدان تجربيات كافي باعث ايجاد خطاهاي جدي در طراحي مي شود كه اين مشكلات به صرف هزينه هاي گزاف منجر مي شود . در بعضي از موارد بايستي از متخصصان خارجي براي بهبود در روند كار و استفاده از نظرات كارشناسانه ايشان بهره گرفته شود . از ديگر وظايف آن ها آموزش دادن به متخصصان داخلي مي باشد تا كشور را از نياز به متخصصان خارجي مبرا سازد .هيئت كارشناسانوظيفه اين هيئت ارائه آگاهي هاي فني لازم در هنگام مواجه شدن با جريان هاي فني پيچيده مي باشد . اين هيئت در زمينه مسائل مالي پروژه دخالت نمي كند بلكه در مورد جريان و برنامه ساخت پروژه اظهار نظر مي كند . به طور كلي هيئت مشاوران متشكل از دو يا سه نفر متخصص كه داراي درجه بالايي از مهارت هاي فني و تجارب وسيعي در پروژه هاي مشابه با آن هستند ، لازم است كه اين هيئت از سازمان هاي ديگر دخيل در پروژه مستقل باشد .همچنين بايد مسئولان براي تامين متخصصان لازم از حاميان مالي كمك بگيرند تا هزينه هاي كاري براي پروژه و در نهايت كشور كاهش يابد
مجتبي رستكار

a
دورنمايي از معدن كاري زغال سنگ در جهان تا
2030
زغال سنگ بخش عظيمي از فعاليت هاي معدني در سرتاسر دنيار ا به خود اختصاص داده است و امروزه نيز بخش مهمي را در توسعه اقتصادي و اجتماعي جوامع بازي مي كند . با اين اوصاف نقش زغال سنگ را مي توان به ايجاد توسعه پايدار و ريشه كني فقر تقسيم كرد . ميزان واقعي توليد زغال در دنيا 3/4 ميليارد تن در سال 2000 بوده است و همچنين انتظار مي رود اين مقدار تا 2030 به دو برابر مقدار فعلي آن افزايش يابد اين در حالي است كه عمده تقاضا براي اين ماده معدني استفاده در ژنراتور ها براي توليد برق خواهد بود . در مورد بازار تجهيزات مورد نياز جهت استخراج زغال سنگ پيش بيني مي شود كه اين ميزان به سه برابر مقدار فعلي يعني دست يابي به رقم 20 ميليارد دلار تا سال 2030 تبديل شود . كه اين مقدار در مورد معدن روباز و زيرزميني مساوي خواهد بود . اين سرمايه گذاري ها منجر به تغييرات تدريجي در افزايش ظرفيت ها ،بهبود كارايي مهندسي در پروژه ها و افزايش كيفيت اتوماسيون و تركيب اين عوامل با يكديگر در معادن خواهد شد . همچنين در راستاي اين تغييرات صنايع قادر به دستيابي به توليد بيشتر سالانه يعني افزايش توليد از 10 درصد به 50 درصد خواهند شد . اين موضوع نيز باعث ايجاد بازار رقابتي در فروش و عرضه اين محصول خواهد شد .بعد از سال 2030 اين افزايش رشد ادامه خواهد يافت . اين افزايش رشد دلايل متنوعي از جمله تقاضاي روز افزون كشور ها براي انرژي و همچنين نقش مهم انرژي در توسعه كشورها مي توان نام برد . همچنين زغال سنگ به طور بالقوه تاثيرات گسترده اي بر روي ديگر صنايع از قبيل تاسيسات شيميايي ،و پروژه هاي سوختي و ديگر توليدات صنعتي دارد . به طور كلي تمامي اين موارد شركت هاي فرآوري و توليد زغال و صنايع وابسته را به چالش مي طلبد . و نيازمند تغييرات كلي از روش هاي سنتي به روش هاي مدرن فرآوري مواد معدني مي باشد .جدا از مسائل امنيتي و فقدان قوانين كلي و اجراي ضعيف در توسعه معادن و تحولات اقتصادي كم رنگ مساله مهم ،كمبود توجهات به معادن زغال سنگ به عنوان راهي براي توسعه پايدار مي باشد . حال در اين راستا سعي بر آن است كه به مدرن ترين تكنولوژي ها در رابطه با استحصال زغال سنگ پاكيزه و مورد استفاده در صنايع پرداخته شود .تمام تلاش هاي انجام شده در اين رابطه باعث گرديده است كه آلودگي هاي ناشي از كاربرد زغال سنگ به 50 درصد ميزان فعلي كاهش يابد . دستيابي به اين فناوري به وسيله تكنولوژي كاهش در زغال سنگ صورت پذيرفته است . فرآيند اين عمل به طور كلي در خروج كربن و جمع كردن و ذخيره سازي آن خلاصه مي شود . براي نيل به اين هدف معدن كاري مدرن و فناوري هاي جديد سوختي به كمك گرفته مي شود . تا بهترين نتيجه را به دست آوريم . همچكدام از موارد بالا به خودي خود روي نمي دهد بلكه دولت و سياست هاي كلي آن و وضعيت شرق در نياز به انرژي و همچنين شناسايي انرژي در توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور ها در نائل شدن به توسعه پايدار موثر مي باشد . زغال سنگ و به طور كلي منابع انرژي بايستي تطبيق بيشتري با تكنولوژي هاي مدرن پيدا كند تا موجب توسعه كشور ها شود .زغال سنگ: بزرگترين بازيگر در توليدات معدني جهانزغال سنگ در جوامع مختلف مي تواند باعث ايجاد اشتغال ،تقاضا براي ماشين آلات معدني و در نهايت توليد انرژي شود . تا موقعي كه اين محصول وارد تجارت هاي خارجي نشود و صرفا براي مصارف داخلي مورد توجه باشد از درجه اهميت پاييني برخوردار است .هنگامي كه مسائلي از قبيل اندك بودن سرمايه گذاري ها و تاخير صنايع در ايجاد تغييرات زير بنايي و مسائل خصوصي سازي مطرح باشد پيشرفت در زمينه صنايع معدني نخواهيم داشت . از ديگر مسائل مهم در اين بخش امنيت شغلي است كه موضوع مهم واساسي در اين زمينه خواهد بود . همان گونه كه گفتيم استخراج زغال در سال 2000 به 3/4 ميليارد تن رسيد كه اين مقدار 70% تجارت جهاني مواد معدني را به خود اختصاص داده بود (3/6 ميليارد تن )معادن زغال سنگ در سراسر دنيا 5 تا 6 ميليون نفر را به استخدام گرفته اند كه اين ميزان نصف تمامي معدن كاران را در ساسر دنيا شامل مي شود . . در سال 2000 ارزش صادرات زغال سنگ 18 ميليارد دلار بوده است كه اين ميزان 9% از كل سهم صادرات ديگر مواد معدني را به خود اختصاص مي دهد . شايان ذكر است كه كل ارزش صادرات بالغ بر 194 ميليارد دلار بوده است . همچنين ذكر اين نكته نيز خالي از لطف نيست كه از 14000 شركت اداري معدني 10000 شركت در زمينه زغال سنگ فعال هستند . برگشت سرمايه معادن زغال سنگ دنيا در گستره اي مابين 60 تا 80 ميليارد در سال است . حال با توجه به اين مباحث اهميت اين موضوع درك مي شود كه وظيفه هاي برنامه هاي آينده معادن زغال بر عهده كنفرانس ها و سمينا رها ي جهاني معدن مي باشد . و مي توان با پيشنهاد راه كارها و طرح هاي نوين راهي رابه سوي ايجاد تحول در صنعت زغال هموار نمود . اما بايد اين نكته را در نظر گرفت كه توليد زغال بستگي به مصرف آن در بازار دارد . از اين رو وظيفه سياستمداران و مديران صنعتي در اين راستا چيست؟و همچنين تاثيرات فرآيند جهاني شدن و تقاضاي روزافزون ماده معدني در توسعه پايدار فراگير و روابط تجاري مرتبط با آن چگونه است ؟براي پاسخ به اين سوالات بايستي 5 مبحث را مورد بررسي قرار داد كه به ذكر اين موارد مي پردازيم :1)بخش اول:تقاضا براي زغال سنگ و تجارت بين المللي تا سال 2030و فراتر از آن بر اساس ذخيره قطعي و محتمل زغال سنگ2)بخش دوم :رقابت جهاني زغال سنگ عاملي بر سر راه رشد توليد و افزايش يا كاهش قيمت سوخت3)پيشرفت و قانون مند كردن فعاليت هاي مرتبط با استخراج زغال سنگ و تكنولوژي مربوطه4)زغال سنگ و رابطه آن با چالش هاي توسعه پايدار5)استراتژي هاي مرتبط با معدن كاري زغال سنگ و رابطه آن با سياست هاي دولتيدر اين شماره به بررسي موضوع اول يعني تقاضا براي زغال و بازرگاني اين محصول تا سال 2030 و بعد از آن خواهيم پرداخت :برآورد ميزان ذخيره ذغال :در ابتداي اين مبحث اين سوال پيش مي آيد كه آيا منابع زغال سنگ جهان قادر به برآوره كردن نياز هاي روز افزون جهان در تقاضا براي انرژي خواهد بود و آيا اين مساله تا سال 2030 و بعد از آن بحراني تر نخواهد شد ؟1)تقاضاي روزافزون جهان براي زغال سنگ :تقاضا براي انواع زغال سنگ از قبيل زغال سنگ خشك (سخت )،زغال قهوه اي ،زغال چوب نماو زغال نارس (تورب)نسبت به سه سال قبل 62 درصد رشد را نشان مي دهد . آژانس بين المللي انرژي در راستاي برنامه هاي خود تا سال 2030 انتظار دارد كه تقاضا براي زغال سنگ 50%افزايش يابد و يا اينكه به ميزان 2/5 ميليارد تن رشد را داشته باشد . مدير كل كميسيون تحقيقات اروپا(EC-WETO )انتظار رشد 100%توليد معدل 8/6 ميليارد تن در سال را دارد . بر اساس اين آمار و ارقام بايستي تا سال 2030 در حدود 7 ميليارد تن زغال توليد شود كه اين مقدار در مقايسه با سال 2000 كه 3/4 ميليارد تن بوده است رشد چشمگيري را نشان مي دهد . البته اين مقدار جدا از استخراج روباره ماده معدني خواهد بود . درمورد سال هاي 2050تا 2100 طبق پيش بيني بازار توسط سازمان WEC/IIASA برآورد مي شود كه روند افزايش تقاضا همچنان بالا و تا مرز 11 ميليارد تن تا انتهاي قرن 21 برسد . اطلاعات بيشتر را مي توانيد در نمودار مربوطه ملاحظه فرماييد .قابل ذكر است كه اين آمار وارقام مربوط به سازمان هاي مختلف مي باشد . حال با توجه به تمامي اين مطالب جاي اين سوال خالي است كه مساله ريشه كني فقر انرژي و نقش عظيم انرژي در دستيابي به توسعه پايدار چه خواهد شد ؟نقش بازار :بايد اين نكته را ذكر كرد كه سهم بازار در مورد زغال سنگ از 26%در سال 2000 به 24%در سال 2020 و 22%در سال 2030 تنزل خواهد كرد .توليد نيرو :عمده دليل افزايش تقاضا براي زغال سنگ توليد نيرو مي باشد كه در اين راستا 79%از ذخاير زغال سنگ تا سال 2030 در توليد انرژي به كار خواهد رفت اين در صورتي است كه در سال 2000 براي توليد انرژي فقط به ميزان 66%از معادن زغال سنگ استفاده شد . طبق اين گفته ها زغال سنگ از سال 2000 تا سه دهه 38%از توليد انرژي جهاني را به خود اختصاص خواهد داد .نقش كشور هاي در حال توسعه در مسائل زغال سنگ :در اثر فشار تقاضاي بازار در طول 30 سال آينده ،توليد زغال در كشورهايي مثل چين ،هند،آمريكا،آفريقاي جنوبي،استراليا ،كانادا،كلمبيا و اندونزي به شدت افزايش خواهد يافت اين در صورتي است كه اين ميزان در اروپا كاهش خواهد يافت . اين روند انتظار مي رود تا سال هاي متمادي ادامه يابد . عرضه و تقاضاي جهاني براي زغال سنگ تغييرات شگرفي را به خود خواهد ديد كه در رابطه مستقيم با فرآيند صنعتي شدن در كشور هاي در حال توسعه خواهد بود . كه نقش اين تاثير در سال 2000 ،44% و در سال 2030، 57% خواهد بود .تجات و بازار جهاني زغال سنگ :با توجه به روند جهاني شدن در معدن كاري زغال سنگ تجارت زغال سنگ سخت مبادله شده از راه دريايي 5/7 درصد توليد جهاني زغال سنگ سخت را در 1970 به خود اختصاص داده بود كه اين ميزان به 16%در سال 2000 افزايش يافت . حمل و نقل زغال در سال 2000 ،637 ميليون تن بوده است كه انتظار مي رود تا سال 2030 به 1063 ميليون تن افزايش يابد . كاهش قيمت هاي حمل و نقل مواد باعث افزايش تجارت در بازار زغال سنگ خواهد شد . در سال 2001 ،5 كمپاني از بزرگ ترين توليد كنندگان زغال سنگ بالغ بر 40%تجارت جهاني اين محصول را عهده دار بودند .ذخاير زغال سنگ جهان :ذخاير اقتصادي قابل بازيابي در جهان 970 ميليارد تن است كه تا 160 سال قابليت تامين زغال سنگ سخت مورد نياز جهان را دارد . همچنين تا 460 سال قابليت تامين زغال ليگنيت (چوب نما)را با نرخي معين دارد . در مقايسه با زغال ،ذخاير آهن تا 122 سال قابليت تامين آهن دنيا را دارند . علي رقم افزايش توليد طي 30 سال آينده فقط 25% ذخاير موجود زغال سنگ مورد بهره برداري قرار خواهند گرفت . كه اين آمار در مقايسه با استفاده از 84% از ذخاير نفت دنيا مقدار ناچيزي است . و همچنين هم اكنون 64%از ذخاير گاز دنيا مورد بهره برداري قرار مي گيرند . حال با اين تفاصيل عليرقم ذخاير فراوان شناسايي شده و صنايع رو به رشد فرآوري مسئله اكتشاف بايستي همچنان به قوت خود باقي بماند
محسن هدایتی

وضعيت معدن كاري در استراليا(Austrailia Mining)
صنعت معدن كاري يك فاكتور با اهميت در مسائل
اجتماعي و رشد اقتصادي در استراليا به حساب مي آيد .و مردم آن را به عنوان عامل اصلي در رشد اين كشور در آينده مي دانند . در سال 1850 با اكتشاف طلا در اين كشور ،اوج مهاجرت آزاد براي پيدا كردن طلا در اين كشور رو به فزوني نهاد . و عاملي شد تا اينكه اين كشور به قلمرو و بخش بندي هاي مليتي تقسيم شود . در سال 1970 با اكتشافات عظيم و بنيادي كه توسط دولت براي پيدا كردن آهن ،نفت ،زغال و گاز انجام شد انقلابي براي صنعت اكتشاف اين كشور بود ،امروزه استراليا خود را بي نياز از اكثر مواد معدني با اهميت اقتصادي مي داند .تجربه اين كشور در مورد صنعت معدن كاري به حدي رسيده است كه هر روزه مقالات زيادي از اين كشور در همايش هاي بين المللي مطرح مي شود و اين كشور به عنوان كشوري كه نيرو هاي متخصص خود را به ديگر كشور هاي در حال توسعه ارسال مي كند مشهور است .استراليا يكي از بزرگ ترين توليد كنندگان سنگ هاي قيمتي (جواهر آلات )و سنگ هاي نيمه قيمتي در جهان محسوب مي شود. و همچنين صنعت جواهر سازي بسيار پيشرفت كرده است و حدود دو پنجم از سهم جهاني را در اين مورد به خود اختصاص داده است . توليد انواع جواهرات در سال 2003 بالغ بر 149000000 قيراط بوده است . در مورد مواد معدني فلزي استراليا در فلزاتي مانند آهن و طلا در جايگاه ويژه اي قرار دارد . در گزارشاتي كه در سال 1998 صادر شده 13% توليد طلاي جهان مربوط به استراليا و مقام سومي بعد از كشور هاي آفرقاي جنوبي و آمريكا دارد .بيشتر طلاي صادراتي به سنگاپور ،ژاپن ،سويئس و هنگ كنگ ارسال مي شود . در حدود 96% آهن استراليا در غرب اين كشور واقع شده است . (اكثر معادن فلزي اين كشور در غرب آن است .)تقريبا تمام آهن صادراتي به مقصد ژاپن از اين كشور خارج مي شود و استراليا هم اكنون اصلي ترين كانسنگ آهن به ژاپن محسوب مي شود . ديگر عرضه كنندگان آهن چين ،آلمان ،كره جنوبي و تايوان هستند . همچنين استراليا در 1990 بزرگترين توليد كننده آلومين ( ) و دومين صادر كننده بوكسيت و سومين صادر كننده آلومينيوم در جهان مي باشد . همچنين در اين سال بالا ترين سطح صادرات را در زمينه زغال از آن خود كرد . كه مانند اكثر محصولات معدني اين كشور اصلي ترين خريدار ژاپن بوده است . معدن كاري زغال و فرآوري هاي مرتبط با آن در منطقه New south wales و Queensland انجام مي شود . از ديگر مواد معدني اساسي كه در استراليا استخراج مي شود مي توان به نيكل اشاره كرد كه در منطقه Kalgoolie Boulder همراه با مس استخراج مي شود . . از ديگر منابع اين كشور مي توان به روي ،تيتانيوم،زيركن ،قلع و تنگستن اشاره كرد . همچنين حوضه هاي نفتي در Borrow Island و چند منطقه ديگر وجود دارد كه از درجه اهميت خاصي برخوردارند و همچنين توليد نفت خام در 2002 بنا به آمار منتشر شده 229 ميليون تن بوده است كه اين نكته اهميت اين ماده معدني را به وضوح نشان مي دهد
الیاس مرادی
.Source:Microsoft encarta 2006

معدن سرب و روي انگوران
معدن سرب و روي انگوران در 135 كيلومتري جنوب غربي استان زنجان در منطقه اي با ارتفاع متوسط 2950 متر از سطح دريا واقع شده است . راه هاي دسترسي به آن نيز چهار مسير (زنجان_ دندي_معدن، زنجان _حسن آباد _معدن ،زنجان _ماه نشان _معدن ،تكاب_تخت سليمان_امير آباد_معدن )مي باشد . اين معدن از نظر جغرافياي طبيعي جز مناطق مرتفع ايران مي باشد و داراي مختصات جغرافيايي طول شرقي و عرض شمالي مي باشد .تاريخچه معدنفعاليت در معدن انگوران از سال 1342 به صورت زير زميني آغاز و تا پايان 1352 كماكان با همين روش ادامه يافته است . و از سال 1352 با افزايش مقدار ذخيره كشف شده ،استخراج آن به صورت روباز اقتصادي شده و تا به امروز نيز همزمان با راه اندازي كارخانه تغليظ دندي اين معدن به صورت روباز (Open pit) تا افق 2800 متري از سطح دريا ادامه يافته و از آن به بعد مجددا برنامه و طرح استخراج آن به صورت زير زميني در دست بررسي است . بر اساس اطلاعات اخذ شده بهره برداري از معدن تا سال 1377 به عهده شركت كالسمين بوده ولي از آن سال به بعد با قرار گرفتن معدن در زمره معادن بزرگ ، پروانه بهره برداري آن به شركت سهامي كل معادن ايران انتقال و سپس طي مصوبه شوراي اقتصاد وقت ، به مدت 15 سال ، بهره برداري از زون اكسيده آن به صورت قرارداداستخراج و فروش به شركت توسعه معادن روي ايران (سهامي عام )واگذار گرديد . مجددا در ابتداي سال 82 به دليل تغيير در سياست واگذاري معدن ،در پي يك مزايده ، قرار داد ديگري به صورت قرارداد يك ساله قابل تمديد تا سه سال مجددا به همان شركت (توسعه معادن روي ايران ) و به صورت قرارداد استخراج و فروش واگذار گرديد .مشخصات و پارامترهاي فني معدن :روش استخراج : روباز پلكانيابعاد معدن :850*950 مترابعاد معدن با دمپ هاي باطله : 2/1 *5/1 كيلومترظرفيت دمپ هاي باطله و معدني :نامحدود، 4 فعال و 3 غير فعالنوع رمپ: زيگزاكي با شيب در حدود 25 تا 30 درجهتعداد پله ها :19 عددارتفاع اولين پله :2920 سانتي مترارتفاع آخرين پله :3080 سانتي مترشيب نهايي گودال در سنگ باطله :45 درجهشيب نهايي گودال در سنگ معدني :35 درجهارتفاع پله ها :10 مترشيب ايستايي ديواره پله ها :74 درجهعرض مفيد پله ها :12 متروزن مخصوص سنگ كم عيار :3 تن بر متر مكعبوزن مخصوص سنگ پر عيار :5/3 تن بر متر مكعبوزن مخصوص سنگ باطله :5/2 تن بر متر مكعبنسبت باطله به سنگ معدني :8 به 1عمليات استخراج ماده معدني :ماده معدني در كل به صورت عدسي شكل يا گلابي شكل مي باشد . كه در بالا كربناته و در پايين سولفوره مي باشد . ماده معدني كربناته به دو قسمت سخت و نرم تقسيم مي شود . كه قسمت نرم آن قسمتي است كه بدون عمليات آتشباري قابل استخراج مي باشد و قشمت سخت آن قسمتي است كه براي استخراج آن به آتشكاري نياز است كه اين بخش مربوط به شركت معدنكاري انگوران است . عمليات استخراج در بخش هاي نرم با روش كندن و دپو كردن با بولدزر انجام مي شود . پس از دپو سازي ماده معدني ،به وسيله لودر عمل انتقال ماده معدني به داخل كاميون هاي Volvo NH12 انجام مي شود . در اين معدن عمليات باطله برداري بر عهده شركت مبين مي باشد . به دليل سختي باطله آهكي معدن عمليات باطله برداري الزاما با آتشباري انجام مي گيرد . ابتدا توسط دستگاه هاي حفاري چال هايي با عمق 12 متر و قطر 5/5 تا 5/6 اينچ و در قالب شبكه 5/4*5 متر حفر مي شود . و باطله پس از آتشباري توسط دامپ تراك 20 و 30 تني به محل دمپ باطله انتقال مي يابد . عمليات خردايش توسط سنگ شكن ضربه اي _ دوراني انجام مي گيرد . كه محل آن در دو كيلو متري معدن مي باشد . ابعاد سنگ ورودي به سنگ شكن 40 سانتي متر و خروجي 8 سانتي متر است . بنابراين ضريب خردايش برابر 5 است . مواد معدني توسط يك سيستم نقاله هوايي به كارخانه دندي حمل مي شود . اين سيستم كه Rop way نام دارد از سه حلقه كابل بي انتها با طول 19 كيلومتر تشكيل شده است كه داراي 410 باكت با حجم 3/0 متر مكعب مي باشد . سرعت چرخش كابل 14 كيلومتر بر ساعت مي باشد . ظرفيت حمل خاك نيز روزانه حدود 2000 تن در دو شيفت 12 ساعته مي باشد .بررسي مشكلات معدن انگوران و راه حل هاي پيشنهاديمشكلات اوليه1-ضخامت بار سنگ ((Burden و فاصله رديفي چال ها (Spacing) نامناسب2- طول و نوع مواد گل گذاري نامناسب (Stemming)3-قطر چال ها ،شيب چال ها ،آرايش چال هاي نامناسب4-زمان تاخير هاي مورد استفاده نامناسب5-زياد يا كم شدن خرج در چال هاي يك رديف6- زياد يا كم شدن خرج در چال هاي رديف هاي مختلف7- هم راستا بودن جهت شيب و امتداد ديواره پله با جهت شيب و امتداد درزه ها8- وجود حفره هاي طبيعي و درزه هاي متعدد در سنگ9- وجود زون هايي كه سنگ هاي درشت در زمينه خاكي محصور شده اند .10- پر شدن چال ها در فاصله زماني بين حفاري تا انفجار11- نامناسب بودن عمق چال ها در يك رديف12- نامناسب بودن عمق چال ها در رديف هاي مختلف13-نامناسب بودن عمق چال ها در بلوك هاي مختلف واقع شده در يك افق14- وجود پاشنه و واريزه در جلوي بلوك هاي آتشباري15- نامناسب بودن مقدار و محل پرايمر16- عدم استفاده از بوستر17- نامناسب بودن طول اضافه حفاري18- انفجار ناقص ،اتلاف انرژي و عدم انفجار در چال ها19- خارج شدن گاز انفجار در حين انفجار20- هدر رفتن آنفو در هنگام خرج گذاري21- عدم انتخاب مناسب محل چال و چال هاي كمكي22- خيس بودن چال و در نتيجه انفجار ناقصمشكلات عمده آتشباري معدن :1- عقب زدگي (Back break)2- ايجاد پاشنه(Heel)3- سنگ هاي درشت4- پرتاب سنگ (Fly rock )5- ناهمواري سطح پله ها6- عدم جابجايي سنگ خورد شده7- رعايت نشدن حد نهايي بلوك ها8- شيب منفي پله ها و رعايت نشدن شيب پله ها (تقعر سطح رخساره پله )9- تحدب سطح رخساره پله هامشكلات ثانويه1- افزايش هزينه حفاري و آتشباري ثانويه ،افزايش صدمات وارده به دستگاه هاي بارگيري و باربري و دپو كننده به علت درگيري با اور سايز و پاشنه2- افزايش زمان خواب دستگاه هاي باربري3- كاهش سرعت پيشروي جبهه كار4- كاهش راندمان كل كارگاه5- عدم اجراي به موقع برنامه زمان بندي به دليل بروز مشكلات پيش بيني نشدهراه حل هاي پيشنهادي براي برطرف شدن مشكلات1- كاهش قطر چال ها2- كاهش ضخامت بار سنگ و فاصله رديفي چال ها3- تغيير و اصلاح آرايش چال ها4- كاهش طول گل گذاري5- بهينه سازي خرج ويژه مصرفي براي كنترل عقب زدگي و پرتاب سنگ6- كنترل عمق چال هاي حفاري7- كنترل و تعويغ مدار بندي8- استفاده از تاخير هاي مناسب9- استفاده از چال هاي مايل10- جلوگيري از پر شدن چال ها11- پركردن حفره هاي اطراف چال12- حفاري چال ها در محل هاي تعيين شده13- استفاده از بوستر و انتخاب محل مناسب براي آن14- تغيير نوع خرج اصلي و چاشني15- حفر چال ها در يك رديف16- انتخاب نوع گل مناسب براي گل گذاري17- كنترل مقدار اضافه حفاري

محسن باقري

شبيه سازي زمين آماري (Geostatistics Simulation & Modeling )
در مرحله طراحي يك معدن جديد يا طراحي بخش جديدي از معدن در حال بهره برداري معمولا ارزيابي محلي و كلي از ذخيره قابل بازيافت كافي نيست . براي مهندسين معدن و همچنين متالورژيست ها و شيميست ها اغلب پيش بيني تغيير پذيري ذخيره قابل بازيافت در مراحل مختلف فعاليت ضروري است ،براي مثال روش هاي باربري و معدن كاري تا اندازه اي در ارتباط با پراكندگي مكاني خصوصيات متعدد نهشته است . برعكس آهنگ بازيافت پتانسيل منابع برجا تا اندازه اي در ارتباط با تكنولوژي معدن كاري خواهد بود و انتخاب تجهيزات معدن كاري يا روش برداشت از توليدات معدني در يك نهشته رسوبي تقريبا افقي مي تواند در ارتباط با تغييرات ضخامت كاني زايي و روباره باشد . با اين تفاصيل با به كار گيري فرآيند هاي شبيه سازي متعدد براي اين حقيقت قادر به تصميم گيري در مورد پراكندگي و روش هاي كاري مفيد خواهيم بود . بدبختانه دانش كامل از اين حقايق در مراحل طراحي يك فعاليت در دست نيست و معمولا اطلاعات قابل استفاده در اين مرحله بسيار جسته و گريخته و محدود به عيار تعدادي نمونه است . و ارزيابي هاي استنتاج شده از اين اطلاعات دقت كمي براي محاسبات دقيق مورد نياز دارد . از آنجايي كه ارزيابي صحيح با استفاده از جزييات ناكافي غير ممكن است يك را شبيه سازي آن بر اساس مدل است . نهشته واقعي و شبيه سازي اين نهشته متغير هاي متفاوتي از يك پديده كاني زايي مشابه هستند . براي مثال فرض كنيد متغير عيار واقعي در هر نقطه از ذخيره به صورت باشد . در زمين آمار توزيع مكاني عيار به عنوان بخشي از مشاهدات تابع تصادفي Z(X) تفسير مي شود . شبيه سازي ايجاد حالت تحقق يافته ديگري از تابع تصادفي Z(X) مي باشد .شبيه سازي مونت كارلو :شبيه سازي مونت كارلو در قلب شبيه سازي زمين آماري قرار دارد و بر اين تفكر بنا شده است كه پارامترهاي آماري جامعه نمونه مي توانند پارامترهاي جامعه كل را شبيه سازي كنند . در تكنيك مونت كارلو ،الگوي تغييرات احتمالي به وسيله اعداد تصادفي شبيه سازي مي شوند . و اين اعداد تصادفي به گونه اي شبيه سازي مي شوند كه احتمال رخداد اعداد يكسان باشد . مرسوم ترين توزيعي كه در شبيه سازي به كار مي رود توزيع نرمال است . توزيع نرمال استاندارد مي تواند معرف تمام توزيع هاي ممكن باشد . ميانگين اين توزيع صفر و انحراف معيار آن واحد است ،اگر قصد نمونه برداري از يك توزيع نرمال در بين باشد مي توان مراحل زير را انجام داد . يك نمونه تصادفي در فاصله صفر تا يك محور احتمال تجمعي انتخاب مي شود و مقدار انحراف نرمال استاندارد و نظير آن محاسبه مي شود (عدد به دست آمده به صورت ضريبي از است )با در دست داشتن مقدار انحراف معيار توزيع مورد نظر ،مي توان مقدار عددي نمونه تصادفي مورد نظر را محاسبه كرد . (منحني احتمال تجمعي براي تابع توزيع نرمال استاندارد داريم] [شبيه سازي زمين آماري :هدف شبيه سازي ايجاد توابع يا مجموع هايي از مقادير متغير هاست . كه با اطلاعات موجود سازگار باشد. اين اغلب بدين معناست كه مقادير شبيه سازي شده داراي ميانگين و واريانس مشابه با اطلاعات خام هستند و ممكن است كه با داده هاي خام در نقاط اندازه گيري شده برابر باشند .در زمين آمار دو روش عمومي شبيه سازي تعريف شده است :1)شبيه سازي غير شرطي :منظور از شبيه سازي غير شرطي تابع Z(X) توليد يك مجموعه مانند است ،به طوري كه كوواريوگرام (يا واريوگرام)شبيه سازي برابر كوواريوگرام (يا واريوگرام )مفروض براي تابع تصادفي Z(X) باشد .2)شبيه سازي شرطي:به شبيه سازي اطلاق مي شود كه در آن بايد مقادير ايجاد شده در موقعيت هاي انتخابي با مقادير خاص _همان داده هاي مشاهده شده_برابر باشند . براي شبيه سازي زمين آماري الگوريتم هاي متفاوتي وجود داردكه كاربر با توجه به ماهيت متغير مورد بررسي ،ميزان اعتبار داده هاي اوليه و هدف پروژه قادر به انتخاب مناسب ترين روش مي باشد .الگوريتم شبيه سازي زنجيره اي :از نقطه نظر كاربردي روش شبيه سازي زنجيره اي يك روش شبيه سازي قدرتمند است و فهم اصول تئوري آن خيلي ساده و آسان است و براي حل بسياري از مشكلات مختلف قابل كاربرد است . از آنجا كه در شبيه سازي يك كانسار تعداد داده هاي اوليه محدود مي باشد ،لذا سعي مي شود كه بيشتر از الگوريتم هاي زنجيره اي (متوالي)استفاده شود تا بتوان از شبيه سازي بلوك هاي قبلي به عنوان داده هاي معلوم در تخمين بلوك جديد استفاده كرد.- فرآيند زنجيره اي به شيوه زير صورت مي گيرد :1) بر اساس يك مسير تصادفي و به ترتيب يكي از گروه ها را انتخاب و با توجه به شعاع جستجوي تعريف شده ،مجموعه نمونه هاي موجود به انضمام مقادير شبيه سازي شده قبلي را كه در شعاع جستجو قرار مي گيرند (داده هاي شرطي ساز )مشخص كنيد .2)بر اساس داده هاي شرطي ساز ،تابع توزيع تجمعي شرطي تك متغيره تخميني براي هر گره شبيه سازي x را به وسله روش كريگينگ تخمين بزنيد .3)مقدار را از تابع توزيع تجمعي شرطي (ccdf) تك متغيره حاصل از اطلاعات خام شبيه سازي كنيد . سپس مقدار را در مجموعه اطلاعات موجود قرار داده و براي شبيه سازي هاي بعدي با آن همانند يك حالت تحقق يافته رفتار كنيد . اين عمل مجموعه داده هاي شرطي ساز را به n+1 افزايش مي دهد .به طور كلي داده هاي شرطي ساز را در همسايگي مشخص كنيد و ccdf تك متغيره را در نقطهi ام محاسبه كنيد . سپس ccdf تك متغيره در نقطهi ام را با استفاده از مجموعه داده هاي تجديد نظر شده به روز شده پس از آخرين شبيه سازي تخمين بزنيد . اين حالت تحقق يافته جديد را مجددا در مجموعه اطلاعات شرطي ساز قرار دهيد و براي شبيه سازي بعدي استفاده كنيد . اين فرآيند در طول مسير تصادفي براي گره هاي دوم و سوم و.....تكرار مي شود نتيجه يك حالت تحقق يافته توام شبيه سازي شده از s متغير تصادفي مستقل ارائه مي دهد .فرايند توالي ملاقات گره هاي شبيه سازي مختلف مي تواند از طر ق بسيار متفاوت صورت گيرد تجربه عملي نشان داده است كه استفاده از يك مسير تصا د في بهتر است. براي مثال يك مسير تصاد في ميتواند با استفاده از يك تو ليد گر كانگر نتيال. (conjruetial )خطي(گو فر-هر ناند زو سر يو استاوا1990; براتلي1983((Gomez-hernandezand sriastava; bratley)توليد شود.كه شاخص تصادفي براي گره I ام است و m به مقدار كافي بزرگ انتخاب شود ، به نحوي كه از تعداد گره هاي شبكه بيشتر باشد . اين ابزار از مسير تصادفي مشابه در هر شبيه سازي استفاده مي كند اما از گره آغازين متفاوتي شروع مي كند .- نحوه استفاده از شبيه سازي زمين آماري شرطي در مطالعات تعيين روش بهينه معدن كاري :كريگينگ قادر به ارزيابي نهشته برجاست اما قادر به ارزيابي ذخيره قابل استحصال كه هنوز در درجه اول اهميت مطالعات امكان سنجي قرار دارد ،نيست . دشوار بودن ذخيره قابل استحصال نتيجه اين حقيقت است كه اين مفهوم در بر گيرنده روش هاي معدن كاري ،درجه گزينش پذيري آن ،انعطاف پذيري و همچنين اين حقيقت كه نتيجه به شدت تحت تاثير نوسانات محلي مي باشد ،است . براي محاسبه روش بهينه معدن كاري و ذخيره قابل استحصال مرتبط با آن نياز به داشتن اطلاعات از هر نقطه از نهشته داغريم . بنابراين با توجه به اينكه شبيه سازي شرطي يك مدل عددي براي هر نقطه ارائه مي دهد . مي تواند استفاده زيادي در اين زمينه داشته باشد . اين روش براي شبيه سازي روش هاي مختلف معدن كاري يا مراحل فرآوري نهشته ،مطالعات حساسيت اجرا و انتخاب هاي بهينه قابل استفاده است . در محدوده هايي كه شبيه سازي شرطي تهيه شده است اين شبيه سازي نه تنها سيماي كلي نهشته واقعي را ،بلكه تغيير پذيري محلي آن را نشان مي دهد .با توجه به مطالب گفته شده مي توان نتيجه گرفت كه :شبيه سازي زمين آماري يك مدل عددي براي هر نقطه از نهشته ارائه مي دهد و همچنين مي تواند كاربرد زيادي در زمينه هاي مختلف معدن كاري و از جمله در مطالعات امكان سنجي داشته باشد و همچنين به دليل فعال بودن ديد هموار سازي در كريگينگ ،استفاده از نتايج حاصل از كريگينگ در مطالعات امكان سنجي ،باعث تصميم گيري اشتباه خواهد شد به همين دليل پيشنهاد مي شود در مورد معادن بزرگ ايران نيز مطالعات شبيه سازي صورت گيرد
برگردان:پژهان مختاري
Sources:1-Chiles,j.p,Delfiner,p.(1999)"Geostatistics Modeling spatial uncertainly" Whiley series in probability &statistics. Newyork-U.S.A2-http://www.amazon.com/archive/j.p3- با همكاري سعيد سلطاني محمدي ،دانشجوي رشته مهندسي معدن ،دانشگاه پلي تكنيك تهران

(How oil drilling works?)

چگونه حفاري نفت انجام مي گيرد ؟ايالات متحده آمريكا به تنهايي درژانويه 2001 طبق يك برآورد 181 ميليون بشكه نفت خام توليد و 273 ميليون بشكه از ديگر كشور ها وارد نموده است . شايان ذكر است اين نفت به بنزين ،نفت سفيد ،نفت حرارتي و ديگر فرآورده ها تصفيه شده است . براي متعادل نگه داشتن توليد و مصرف ،شركت هاي نفتي بايد در پي منابع جديدي از نفت باشند و علاوه بر آن توليد چاه هاي موجود را بهبود بخشند . ما در اين متن اين هدف را دنبال مي كنيم كه بگوييم نفت چگونه يافت و استخراج مي شود ؟شما احتمالا تصويري از فوران نفت خام و يا يك چاه نفت را در فيلم ها و برنامه هاي تلويزيوني مشاهده كرده ايد ،اما توليد و استخراج نفت به روش مدرن كاملا با آنچه در فيلم ها به تصوير كشيده مي شود متفاوت است . در ابتدا به بررسي اكتشاف نفت مي پردازيم :اكتشاف نفت (Oil exploration)نفت يك سوخت فسيلي است كه منابع عظيمي از آن در كشور هاي مختلف دنيا كشف شده است اين قسمت به بررسي چگونگي اكتشاف نفت توسط زمين شناسان اختصاص دارد . شكل گيري نفت :(Forming oil) :نفت از بقاياي گياهان كوچك و حيواناتي كه در درياهاي قديم بين 10 تا 600 ميليون سال پيش مرده اند (پلانكتون)تشكيل مي شود . اين موجودات به داخل گل و ماسه موجود در زير دريا نشست مي كنند پس از گذشت سال ها موجودات زنده در لايه هاي رسوبي فاسد مي شوند . در اين لايه ها مقدار كمي اكسيژن وجود داشته و يا اصلا موجود نمي باشد ،بنابراين باكتري ها (ميكروارگانيسم ها )بقايا را به تركيبات غني از كربن كه لايه هاي آلي را شكل مي دهند ،تجزيه مي كنند . ماده آلي مخلوط شده با رسوبات ،شيل دانه ريز يا سنگ منشا را تشكيل مي دهد . با ته نشست شدن لايه هاي رسوبي جديد ،اين لايه ها فشار و حرارت زيادي را به سمگ منشا اعمال مي كنند . فشار وحرارت مواد آلي را به نفت و گاز طبيعي تقطير مي كند . سپس نفت از سنگ منشا خود جدا شده و به جايي حجيم تر مهاجرت مي كند . در اينجا ذكر اين نكته ضروري است كه مكاني كه نفت به آنجا مهاجرت مي كند داراي سنگ هايي از جنس آهك با تخلخل بالا و يا ماسه سنگ است كه به آن سنگ مخزن اطلاق مي شود حركات و جابجايي زمين نيز نفت و گاز طبيعي را در سنگ مخزن و در ميان لايه هايي از يك سنگ نفوذناپذير يا اصطلاحا سنگ سقف مخزن مانندگرانيت يا مرمر را به دام مي اندازد . اين حكات موارد زير را شامل مي شود .1)چين خوردگي :حركات و جابجايي افقي به لايه هاي سنگي نيروي فشارشي وارد كرده و باعث حركت و جابجايي لايه ها به سمت بالا شده كه يك چين خوردگي به صورت تاقديس را به وجود مي آورد .2)گسل خوردگي :لايه هاي سنگي ترك خورده و سپس يك طرف از آن ها به بالا و يا پايين انتقال مي يابد .3)فشار آوردن يك لايه به بالا (مانند يك گنبد نمكي )كه به يك لايه از يك سنگ نفوذ ناپذير و به بالاي سنگ مخزن فشار وارد مي كند .جستجوي نفت (Finding oil )كار جستجوي نفت به زمين شناسان و به كساني كه به وسيله يك شركت نفتي يا تحت قراردادي از يك شركت خصوصي استخدام مي شوند اختصاص دارد . وظيفه اين افراد بررسي و تحقيق در مورد حالات و وضعيت هاي متفاوت يك نفت گير مانند نوع سنگ منشا ،نوع سنگ مخزن و يا نوع نفت گير مي باشد .درگذشته زمين شناسان بااستفاده از تفسير سنگ وخاك موجود در سطح زمين واحتمالا در بعضي از مغزه هايي كه از حفاري هاي كم عمق حاصل مي شده به جستجوي نفت مي پرداختند.امروزه زمين شناسان علاوه بر نمونه برداريهاي سطحي از زمين از عكسهاي هوايي در جستجوواكتشاف نفت نيز بهره مي گيرند.در ضمن از روشهاي متنوع ديگر نيز استفاده مي كنند. به علاوه نمونه روش گراني سنجي كه به وسيله آن تغييرات جزيي در ميدان جاذبه زمين را اندازه گرفته ،كه اين تغييرات معرف جريان نفت مي باشد . يا روش مغناطيس سنجي كه بدين وسيله تغييرات ناچيز در ميدان مغناطيسي زمين را اندازه گيري كرده كه موجب يافتن جريان نفت مي شود . يكي از جالب ترين روش ها شناسايي نفت و گاز با بهره گيري از بوي هيدروكربن هاست . اين روش اكتشاف نفت به وسيله دماغه حساس الكترونيكي به نام Sniffers صورت مي گيرد . از همه اين روش ها گذشته روش لرزه نگاري نيز براي پي جويي نفت مثمر ثمر واقع مي شود . جزييات اين روش بدين شرح است كه امواج ضربه اي از ميان لايه هاي سنگي كه به وسيله چشمان ما قابل رويت نيست عبور كرده و بعد از برگشت اين امواج از سطوح مختلف زمين شناسان به تعبير و تفسير اين امواج مي پردازند .در اكتشاف از نوع لرزه نگاري ،يك موج ضربه اي به روش هاي زير توليد مي شود :1)فشنگ هواي فشرده :كه اين فشنگ به طرف آب پرتاب مي شود (براي اكتشافات از روي آب)2)ماشين ضربه زن :كه صفحات سنگيني را به سمت زمين با سرعت پرتاب كرده و يا مي كوبد (براي اكتشافات زميني )3)مواد منفجره :در زمين چال هايي حفر شده و به وسيله انفجار امواج پديد مي آيد (براي اكتشافات زميني يا از كشتي به دريا پرتاب مي شود ،براي اكتشافات رو آبي ) امواج ضربه اي سطوح زيرين زمين و طبقات سنگي را طي كرده و از اين طبقات گوناگون منعكس مي شوند . سرعت موج انعكاسي متفاوت است و به چگالي سنگ هايي كه مي بايست از آن ها عبور كند بستگي دارد . انعكاس امواج ضربه اي به وسيله ميكروفون هاي حساس يا نمايشگر هاي لرزشي و يا وسائل صدايابي آبي و لرزه سنج هاي روي زمين سنجيده مي شود . يافته ها و اطلاعاتي كه به وسيله روش هاي فوق به دست مي آيد توسط دانشمندان علم لرزه نگاري مورد بحث و بررسي قرار گرفته تا به وسيله نشانه هاي موجود تله هاي نفتي و گازي را بيابند .اگر چه روش هاي نوين اكتشاف نفت نسبت به روش هاي قديمي بهتر هستند لكن در اكتشاف ميدان هاي جديد نفتي 10 درصد از خود موفقيت نشان داده اند . پس از طي مرحله اكتشاف امتداد نفت يافت شده و نيز مكان مورد نظر توسط GPS و يا نشان گذاري رو آبي ترتيب گذاري مي شوند .مقدمات حفاري (Preparing to drill)بعد از اينكه منطقه مورد نظر مشخص شد اين كارها بايد انجام گيرد :تعداد مرز ها و حدود قطعي منطقه ،انجام يك سري مطالعات درباره محيط ،ارزيابي هزينه هاي قراردادها و روش هاي صحيح دسترسي به زمين از لحاظ قانوني و مشخص شدن حدود اختيارات براي مناطق دريايي . پس از طي اين مراحل خدمه و كاركنان براي آماده سازي زمين مستقر شده و مراحل زير را به انجام مي رسانند :1)مسطح كردن زمين و احداث جاده دسترسي 2)براي اينكه در حفاري از آب استفاده مي شود بايد يك منبع آب در نزديكي منطقه موجود باشد . در صورت عدم وجود يك منبع طبيعي آب تيم حفاري شروع به حفر يك چاه آب مي كند . 3)در اين مرحله يك حوضچه ذخيره حفر مي شود كه در دفع كردن و به بيرون راندن قطعات سنگ و گل حفاري در طول انجام پروسه استفاده مي شود . ضمن آنكه اين حوضچه توسط پلاستيك پوشيده مي شود تا از محيط محافظت كند . اگر منطقه از لحاظ محيط زيست يك منطقه حساس باشد به عنوان نمونه يك بيابان يا باطلاق ،قطعات سنگ و همچنين گل حفاري مي بايست به وسيله كاميون به مكاني ديگر انتقال يابد يا دفع شود .بعد از اينكه مراحل فوق صورت گرفت و زمين مهياي كار شد ،چندين چاه نيز بايد حفر گردد تا مكاني مناسب براي نصب دكل و همچنين شرايط مناسب براي انتخاب چاه اصلي فراهم شود . چاه مستطيلي كه در محل چاه اصلي حفر مي گردد Celler ناميده مي شود اين چاه در اطراف چاه فضايي را براي كار كردن هر چه راحت تر تيم حفاري و همچنين تجهيزات فراهم مي كند . گروه حفاري اغلب به وسيله يك ماشي حفاري كوچك به جاي استفاده از دستگاه هاي اصلي حفاري ،حفر چاه اصلي را شروع مي كند . قسمت اول چاه بزرگ تر و كم عمق تر از قسمت اصلي آن است و با يك لوله راهنماي قطور محافظت مي شود . چاه هاي ديگر براي نگهداري و انبار كردن تجهيزات به طور موقت استفاده مي شوند . پس از انجام اين حفريات تجهيزات دكل براي نصب مي تواند به منطقه آورده شود .نصب دكل (Setting up the rig)به سبب دوري و عدم دسترسي به منطقه حفاري تجهيزات ممكن است به وسيله كاميون ،هلي كوپتر و يا قايق به منطقه انتقال يابد . برخي از دكل ها براي كار در مناطق آبي محصور در خشكي (مانند كار در باتلاق ها يا درياچه ها )به دليل عدم وجود پي مناسب براي نگهداري دكل ها ،در كشتي يا قايق ها ساخته مي شوند . پس از اتمام انتقال تجهيزات دكل نصب مي شود . در اين قسمت به بررسي سيستم هاي اصلي دكل حفاري (نوع زميني) مي پردازيم:1)سيتم نيرو :الف)موتورهاي بزرگ ديزلي:سوخت ديزل منبع عظيم نيرو را فراهم مي كند .ب)ژنراتورهاي الكتريكي :با استفاده از توان موتور هاي ديزلي،اين ژنراتورها انرژي الكتريكي توليد مي كنند .2)سيستم مكانيكي :الف)سيستم بالابر:براي بالا بردن بارهاي سنگين كه شامل يك جرثقيل مكانيكي با يك قرقره كابل فولادي قوي ،يك دستگاه قرقره (block-and-tackle pulley ) و يك قرقره جمع كننده كابل استفاده مي شود .ب)سكوي چرخنده(tumtable):بخشي از تجهيزات حفاري است .3)تجهيزات لازم براي چرخش :كه براي حفاري دوراني استفاده مي شود .الف)گلوگاه :دستگيره بزرگي كه وزن طناب را تحمل كرده و به طناب اجازه چرخش را مي دهد همچنين نقش يك كلاهك قوي براي پلمب كردن در سر چاه را دارد .ب)لوله چند ضلعي حفاري :(Kelly):يك لوله 4 يا 6 وجهه كه براي انتقال حركت چرخشي به سكوي چرخنده (ديسك صفحه گردان )و طناب به كار برده مي شود .ج)ديسك صفحه گردان يا صفحه چرخنده:داراي حركت دوراني با استفاده از نيروي موتور الكتريكي است .د)رشته ابزار حفاري(Drill string) :كه شامل لوله حفاري (براي اتصال قسمت مختلف و طول آن در حدود 10 متر يا 30فوت مي باشد )و لوله هاي سنگين حفاري (طوقه حفاري)(لوله اي با ابعاد بزرگ و سنگين تر از ديگر لوله ها كه در اطراف لوله حفاري جا گرفته و وزن خود را بر روي مته حفاري اعمال مي كند . )است .و)مته هاي حفاري :قسمت پاياني دستگاه حفاري كه در تماس مستقيم با سنگ است و در اشكال و داراي مواد مختلف (الماس ،فولاد كاربيد،تنگستن)مي باشد كه در شرايط گوناگون حفاري و بسته به نوع تشكيلات سنگي مورد استفاده قرار مي گيرد .4)پوشش چاه (casing):لوله بتني قطور كه وظيفه آن محافظت از چاه و جلوگيري از ريزش آن مي باشد . از ديگر فوايد آن كمك به جريان گل مي باشد5)سيستم چرخش گل حفاري:كه گل حفاري را كه مخلوطي از آب و خاك رس و مواد شيميايي است و براي بالا بردن قطعات سنگ از مته حفاري به سطح استفاده مي شود را با فشار زياد به زير Kelly ،صفحه دوار ،لوله حفاري و طوقه حفاري پمپاژ مي كند . اين سيستم شامل :الف)پمپ:وظيفه آن مكيدن گل از داخل گودال هاي گل و پمپاژ گردن آن به ابزار و دستگاه هاي حفاري مي باشد .ب)لوله و. شيلنگ هاي گل حفاري :كه پمپ را به تجهيزات حفاري متصل مي كند .ج)برگشت دهنده گل حفاري :كه گل حفاري را از چاه بالا مي كشد .د)الك لرزان (shale shaker):كه قطعات سنگ را از گل تميز مي دهد .و)پنجره متحرك (shale slide):كه قطعات سنگ را به حوضچه ذخيره منتقل مي كند .ه)حوضچه ذخيره:قطعات سنگ تفكيك شده از گل را جمع آوري مي كند .ي)مخزن گل :مكاني است كه در آن گل حفاري مخلوط و باز يافت مي شود .ن)قيف گل مخلوط كن :جايي كه در آن گل جديد مخلوط شده و سپس به داخل مخزن گل فرستاده مي شود .6)برج حفاري (Derrick):وظيفه نگهداري از تجهيزات حفاري را عهده دار بوده و بلندي آن بايد به گونه اي باشد كه بتوان لوله حفاري جديد را به تجهيزات حفاري جهت حفاري بيشتر اضافه كرد .7)جلوگيرنده فوران (Blow out preventer):شير هاي فشار قوي (كه در زير دكل زميني يا بر روس سطح دريا نصب مي شوند )كه مسبب اين مي شوند كه حفاري با فشار بالا انجام گيرد و هنگامي كه لازم است از فوران جلوگيري شود فشار را كاهش مي دهند (در صورت عدم كنترل فوران نفت و يا گاز به سطح اغلب اين فوران ها با آتش سوزي همراه است
امير اخوان صفار

يادداشت سردبيرنشريه كاوش

مدتي است جهان هزاره سوم را آغاز كرده است و مي رود تا دور دست ترين روياهايش را در اين عصر به واقعيت پيوند زند . با اين پيش زمينه ما كاوش را محفلي يافته ايم پر تحرك و با انرژي كه مي توانيم در آن توانمنديهاي بالقوه خود را شكوفا سازيم و يك جمع صميمي و پر شور كه همواره نكات مثبت را مي بيند ، كار گروهي را تمرين كنيم بايد اين نكته را متذكر شوم كه اين نشريه صرفا يك پديده مطبوعاتي نيست بلكه نمودي از فعاليت هاي علمي اعضاي آن مي باشد كه در هر زمان درصد بازنگري و روز آمد كردن مطالب آن همگام با صنعت روز جهان هستند. بايستي اين نكته را متذكر شوم تحرك و جنب و جوش اصل مهم حيات و هستي را تشكيل مي دهد . از طبيعت مي توان آموخت كه اگر رودخانه اي از جريان باز ماند خشك و فاسد مي گردد. اين مثال همچنين در مورد آدم هايي كه از تحرك دست مي كشند مصداق پيدا مي كند كه چگونه از لحاظ روحي و جسمي بي بار و راكد و تباه و خموده مي شوند . البته براي نفس تازه كردن مي توان و بايد اندكي وقفه و استراحت داشت ولي پيام اصلي اين است كه هيچگاه از تحرك و جنب و جوش دست نكشيد پيش برويد و بياموزيد و پويا باشيدحال جاي اين سوال باقي مي ماند كه اين تحرك و پويايي در چه راهي بايستي به كار گرفته شود :هدف ; هدف در زندگي آنچنان ارزشي در بين صاحبنظران دارد كه بسياري از ايشان تعالي روح بشري را در هدف هاي انتخابي افراد مي بينند و اعتقاد بر اين نكته دارند كه افكار متعالي آرمان هاي والا را سبب مي شود . ولي اين مورد از مواردي است كه در سال هاي اخير و در جمع هاي دانشجويي بابي توجهي خاصي روبرو شده است و باعث به وجود آمدن جوي سنگين در محيط دانشگاهي شده است كه طبيعتا در سال هاي بعد كه اين دانشجويان جذب صنعت و اجتماع مي شوند ، اين جو كسلي و بي تفاوتي به بدنه جامعه تزريق خواهد شد بسياري از دانشجويان اصولا هدفي را دنبال نمي كنند و حتي به مهمترين وظيفه خود كه همانا درس خواندن باشد به ديده بي تفاوتي و پوچي مي نگرند . و كاش مشكل به اينجا ختم مي شد ولي بسياري از اينگونه دانشجويان تعمدي خاص در انتقال اين روحيه خويش به ديگران دارند و با تمسخر گرفتن بسياري از حركت هاي دانشجويي و البته نه با انتقاد سازنده در جهت بهبود روند كاري و حركتي آن ها با عنوان هايي نظير بي فايده ، علافي و...... موجبات دلسردي بسياري از همكاران اين گونه جريان ها مي شوند
حدود يك سال پيش يعني اوائل بهار امسال كه شماره 10 به انتهاي كار خود سردبیرآقایرسيد و بالاخره به چاپ رسيد هيچ يك از اعضاي گروه انتظار چنين كاري را نداشتند ، آنچه مهم است اين است كه در فروردين84 شماره 10 به چاپ رسيد . و اين درست همان آرمان اصلي مادر اين كار كه همانا تحقيق و پژوهش در علم است بود البته هر چه از عمر اين نشريه گذشت بر اهداف نشريه افزوده شد كه يكي از بارزترين اين اهداف ترجيح گروه بر فرد بود كه اعضاي نشريه بر اين اصل معتقدند كه تنها وسيله رسيدن به اهداف مورد نظر همكاري دانشجويان است

باري كه حملش نايد ز گردون

جز ما ضعيفان حامل ندارد
والسلام
محسن هدایتی

به وبلاگ معدن خوش آمديد